Circulaire klimaatinstallaties: businessmodellen, refurbishing en een routekaart in wording

Op 9 april organiseerden Circonnect, DGBC en TVVL het eerste webinar (opname onderaan het artikel) in een nieuwe reeks over circulaire klimaatinstallaties. Drie sprekers namen deelnemers mee in onderzoek, praktijk en beleid. Een terugblik.

Waarom installaties nu centraal staan

Klimaatinstallaties zijn lang onderbelicht gebleven in het circulaire debat. Qua gewicht maken ze gemiddeld 2 tot 4 procent van een gebouw uit, maar wie naar kritieke materialen kijkt, constateert dat het gros in de installatiesector zit. De sector heeft tegelijk te maken met een groeiend aanbod van goedkope producten van buiten Europa, met weinig perspectief op hergebruik aan het einde van de levensduur.

De webinarserie is onderdeel van het MOOI-project Circulaire Klimaatinstallaties, een meerjarig onderzoeksprogramma dat loopt tot juni 2027. MOOI staat voor missiegedreven onderzoek, ontwikkeling en innovatie, gefinancierd door RVO. Circonnect werkt daarin samen met DGBC, TVVL en zestien andere organisaties.

Zeven businessmodellen

Emma Koster (Hogeschool Utrecht) opende met een overzicht van circulaire businessmodellen voor de installatiesector, gebaseerd op een classificatie van EZK (2022) die het consortium heeft vertaald naar klimaatinstallaties. Ze onderscheidde zeven typen, van grondstofmodellen tot levenscyclusmodellen waarbij één partij gedurende de volledige levensduur eigenaar blijft.

Verdienstelijkingsmodellen ziet het consortium als kansrijk: wie de installatie als dienst aanbiedt en eigenaar blijft, heeft een directe incentive voor langere levensduur en beter ontwerp. Een praktijkvoorbeeld is het KlimaatGarant-concept van Itho Daalderop, waarbij binnenklimaat als prestatie wordt geleverd en de installatie in eigendom van de leverancier blijft.

Een blinde vlek in de individuele modellen, zo stelde Koster: ze beschrijven steeds één partij. In de praktijk zijn meerdere schakels nodig om een kringloop te sluiten. Hoe verdeel je dan kosten en baten? Dat wordt het centrale thema van het volgende webinar, in samenwerking met TNO Vector: collaboratieve businessmodellen.

Van garantieretour naar retourstroom

Thomas van Daal (Itho Daalderop) bracht de theorie naar de werkvloer. Het bedrijf zet in op twee producten als startpunt voor refurbishing: mechanische ventilatieboxen en de warmtepomp WPU 5G. Voor de ventilatieboxen wordt alleen het hart van het apparaat, motor en elektronica, vervangen, terwijl de behuizing en kanaalansluitingen blijven zitten. Dat scheelt installatiewerk en transportbewegingen. Voor de warmtepomp blijft het koudesysteem intact; slijtdelen als pompen, kleppen en elektronica worden vervangen. Het geheel krijgt opnieuw een volledige garantie.

Van Daal was open over de complexiteit. Vraag en aanbod in een retourstroom zijn onvoorspelbaar, wet- en regelgeving is gebouwd rondom een lineaire economie, en componentenbeschikbaarheid voor elektronica over dertig jaar is onzeker. Zijn conclusie: je moet het toch gewoon gaan doen, stap voor stap.

Een routekaart in wording

Olaf Oosting (Groen & Aldenkamp Installatietechnieken, voorzitter productgroep circulaire klimaatinstallaties bij TVVL) sloot af met een update over de Routekaart Circulaire Klimaatinstallaties. De routekaart wordt nu geüpdatet op basis van nieuwe beleidsontwikkelingen: de Nationale Grondstofstrategie, de Technologieagenda (2024), het geüpdatete Nationaal Programma Circulaire Economie en een publicatie vanuit het Nederlandse Materialenobservatorium over leveringszekerheid van kritieke materialen in de installatiesector.

De productgroep richt zich op drie thema’s: warmtepompen, luchtbehandelingskasten en regeltechniek. De routekaart werkt met vijf actielijnen: installatiearm bouwen, circulair ontwerpen, waardebehoud, marktontwikkeling en kennisdeling. Oosting gebruikte het webinar als feedbackmoment en vroeg deelnemers welke acties er absoluut in moeten. De voorlopige versie van de routekaart is te vinden op de website van Circulaire Maakindustrie. De update die tijdens het webinar werd besproken, verschijnt binnenkort.

In september: collaboratieve businessmodellen in de installatiesector

Op 10 september 2026, tijdens de Dutch Green Building Week, vindt het tweede webinar plaats. Onderwerp: collaboratieve businessmodellen in de installatiesector, samen met TNO Vector. De opname van het webinar van 9 april is hieronder te bekijken.

Foto van Kettenreaktion via Unsplash